In gesprek met filmmaker Anne van Slageren

De treinkaping in Wijster is dit jaar 45 jaar geleden. Anne van Slageren gaat op pelgrimage naar de Molukken met mensen die betrokken waren en maakt een film die eerder vragen oproept dan antwoorden geeft.
Iekje Smit in gesprek met filmmaker Anne van Slageren.


Het Spoor naar de Voorouders

Wijster 1975. De treinkaping van Molukkers is in volle gang. De kapers dreigen de passagiers één voor één te doden als de Nederlandse regering niet op hun eisen in gaat.

In de trein zit Karel Wielenga op de dodenstoel. Hij gaat in gesprek met de kapers over hun gezamenlijk verleden. Dat hun grootouders samen gediend hebben op de Molukken. “Mijn grootvader, jullie grootvaders zouden deze actie van jullie niet goedkeuren”, zegt hij tegen ze.

Zijn uitspraak raakt de kapers. Ze overleggen en besluiten Karel Wielenga niet te doden.

“Mijn grootvader heeft mijn leven gered”, zegt Karel Wielenga in de film die Anne van Slageren maakt over deze hoekige man die voor het leven getekend is door de gebeurtenis in Wijster.

Karel maakt geen gebruik van de therapie aangeboden door de Nederlandse regering, maar gaat zelf op zoek naar het antwoord op de vraag: Hoe hebben 7 fatsoenlijke jongens zichzelf en ons dit kunnen aandoen? Hij legt contact met de familieleden van de kapers en door gesprekken met hen wordt hij pro-Moluks. Hij gaat zich inzetten voor de Molukse zaak. Op de jaarlijkse herdenking van de oprichting van de Republiek der Zuid-Molukken (RMS), behoort hij nu tot het selecte gezelschap dat apart zit. Hij is daar de gast van president Wattilete en is trots op zijn voorname positie en zijn eretitel “consul”. Aan president Wattilete heeft hij ook toestemming gevraagd om aan de film van Anne van Slageren mee te werken.

Van theaterproductie tot film

Anne van Slageren komt het verhaal van Karel Wielenga tegen tijdens het werken aan de theaterproductie Aan de andere kant, een theaterdrieluik over Molukkers in Nederland. “Over hun komst naar Nederland, hun jarenlange verblijf in woonoorden. Over verbroken beloftes en acties, en de impact die de acties op hen en op andere Nederlanders hebben gehad. Over het perspectief en de beleving van beide kanten. En over verzoening”.

Het verhaal van Karel fascineert Anne en hij zoekt hem op: Mijn interesse voor de Molukse geschiedenis komt voort uit mijn eigen jeugd in Afrika, ik ben pas op mijn elfde definitief naar Nederland gekomen en ik heb geschiedenis gestudeerd. Ik ben vooral geïnteresseerd in het koloniale verleden van de Europese mogendheden en hoe dat verleden onze cultuur bepaalt en onze samenleving nu bepaalt.

Ik vind het belangrijk om daar verhalen over te vertellen. Ik probeer in mijn werk geschiedenis, diversiteit, kolonialisme, een plek te geven in de onderwerpen waarmee ik bezig ben. Het zijn onderwerpen die nog steeds actueel zijn.

De thematiek van de film die Anne wil maken over Karel Wielenga ligt in het verlengde van de theaterproductie, Aan de andere kant. De film krijgt als werktitel mee: Het spoor naar de voorouders.

Een duik in het verleden naar de kernwaarden van het Moluks zijn

Anne: Ik begin met Karel Wielenga en ik zet andere mensen naast hem, die elk op hun eigen wijze consuls voor de Molukken zijn. Mensen met wie Karel een inhoudelijke relatie heeft door die Molukse geschiedenis of door familiebanden. Zo probeer ik gezichten te laten zien van mensen, elk met hun eigen kijk op eenzelfde verleden.

Een van mensen is Mietji Hully, een vrouw uit Bovensmilde. Aan haar is destijds gevraagd of ze als actievoerder mee wil doen met de kaping. Zij weigert. Ze probeert nu d.m.v. van theater en community art anderen en zichzelf te helpen het verleden te verwerken. Het meewerken aan de film is voor haar een “duik in het verleden naar de kernwaarden van het Moluks zijn”.

Een tweede persoon naast Karel is Yvon Muskita, de scriptschrijver van het theaterproject, Aan de andere kant. Hoewel ze zelf van Molukse afkomst is, is zij grotendeels Nederlands opgegroeid. Zij stelt zichzelf de vraag of ze wel trots kan zijn op haar Molukse geschiedenis.

Ook komt de zoon van Karel Wielenga voor in de film. Hoewel de zoon na het gebeuren in Wijster is geboren, ervaart hij hoe dit zijn vader raakt en – als gevolg daarvan – hoe het gezin ermee te maken krijgt.

De familie woont eerst in Haren langs het spoort maar verhuist naar Friesland omdat vader het geluid van de trein niet meer kan verdragen. Zijn ouders kopen een boot en daar, op de Friese meren, probeert Karel het verleden te verwerken.

Het familieverhaal krijgt zo een gezicht in de film

Op pelgrimage naar de Molukken

Met deze schakering van mensen, die allemaal op de een of andere manier gevormd zijn door Wijster, gaat Anne naar de Molukken voor een confrontatie met het verleden.

Anne: Het is echt een avontuur. Karel is nog nooit op de Molukken geweest en ik hoop dat hij daar – op voor hem heilige grond – ons wat meer toelaat tot wat de gebeurtenis in Wijster met hem hebben gedaan. Ik wil het met hem hebben over zijn heilige Molukse huisjes, hoe de Nederlanders de Molukkers als stront behandeld hebben, Hij staat kritisch ten opzichte van het beleid destijds van de Nederlandse regering. Het zijn zijn heilige huisjes.

Maar naast zijn reactie, horen we van Molukse kant zelf ook het andere geluid in de verhalen van zijn reisgenoten. Het is die botsing die interessant is.

Anne edit de film zo dat zijn hoofdrolspelers zelf dit verhaal vertellen. Ik gebruik hun woorden en geen andere, zegt Anne stellig. Hij filmt zelf en neemt ook zelf de interviews af, maar hij komt niet in beeld. Ik zoek een rustige plek voor de interviews en zet mijn camera op een vast punt. Dan ga ik het gesprek aan terwijl de camera doorloopt. Er komt wel een geluidsman mee.

De pelgrimage moet eerst nog door heel wat red tape van de Indonesische overheid voordat het gezelschap kan vertrekken. De reis staat gepland voor dit voorjaar. Dan moet het ook gebeuren, gelet op de hoge leeftijd van Karel. Hij is in de 80.

Als Anne straks terugkomt met een koffer stampvol materiaal, zal hij samen met Piter Tsjeerdsma, de film gaat editen om die in het najaar aan ons te presenteren.

45 jaar na de treinkaping.

Het wordt een film die ons vragen gaat stellen.

////////////

Anne van Slageren is sinds 2011 zelfstandig filmmaker en eigenaar van Andere Vertoningen. Hij maakte o.a. de documentaires:

  • PAMIETAMY, WIJ HERINNEREN (2017)
  • MISSY SLAGGE? (MISSIE GESLAAGD?) (2016)
  • Meer informatie: www.anderevertoningen.nl